برای اینکه معاملات مختلف با خیال راحت و اعتماد بیشتری پیش بروند، از ضمانت نامه بانکی استفاده میشود. با وجود این سند، یک طرف معامله به دیگری تعهد میدهد که وجه توافقشده را در موعد معین پرداخت میکند و اگر نتواند آن را بپردازد، بانک وارد عمل میشود. در واقع، بانک بهجای متقاضی دریافت ضمانتنامه، تعهدات او را بهجا میآورد و مبلغ معین را به طرف دیگر معامله میپردازد. بانک با ضمانتنامه بانکی پشتوانه قابل اعتماد معامله میشود و نقش ضامن را ایفا میکند.
ضمانت نامه بانکی چیست؟
ضمانت نامه بانکی نوعی تعهد رسمی است که از سوی بانک و بهدرخواست مشتری صادر میشود. بنا به آن، بانک اجرای تعهدات مالی فرد در معاملات مختلف را تضمین میکند. بهعبارت دقیقتر، بانک نقش ضامن فرد را در معاملات، پروژهها یا قراردادهای گوناگون بهعهده میگیرد. اگر او نتواند تعهدات و قولهای خود را محقق کند، بانک به میدان میآید و کوتاهی مشتری را در قبال طرف دیگر معامله جبران میکند.
ارکان ضمانتنامه بانکی
تا اینجا متوجه شدهاید که ضمانت نامه بانکی چیست، حالا بهسراغ ارکان یا همان بخشهای مختلف آن میرویم تا دیدگاه واضحتری نسبت به این سند پیدا کنید. هر نمونه ضمانتنامه بانکی شامل بخشهای زیر است:
- ضامن؛ همان بانک است که در صورت کوتاهی مشتری متقاضی صدور ضمانتنامه، تعهدات او را اجرا میکند و مبلغ تعیینشده در توافق را میپردازد.
- ضمانتخواه؛ همان مشتری بانک است که درخواست صدور ضمانتنامه را میدهد تا در صورت اجرانکردن تعهداتش، بانک وارد عمل شود.
- ذینفع ضمانت؛ شخص حقیقی یا حقوقی است که از طرف مقابل خود در پروژه، معامله یا قرارداد، تعهداتی میخواهد و حق دارد از ضامن یا همان بانک، مطالبات خود را دریافت کند.
- موضوع ضمانت؛ همان درخواستهای اجرایی یک پروژه، قرارداد یا معامله است که ضمانتنامه بهخاطر اجرای تعهدات قیدشده در آن، صادر میشود.
- تاریخ سررسید؛ تاریخی که تا آن زمان، ضمانتنامه معتبر است و بانک باید پاسخگوی تعهدات مشتری باشد.
- مبلغ وجهالضمان؛ بیشترین مبلغی که ضامن متعهد است، در صورت مطالبه ذینفع پرداخت کند.
ضمانت نامه بانکی چه کاربردی دارد؟
با وجود انواع ضمانت نامه بانکی در ایران، معاملات مختلف قابل اعتمادتر پیش میروند. ضمانتنامه ابزاری مالی برای تضمین معاملات مختلف از جمله قراردادهای دولتی، امور گمرکی گوناگون، معاملات خصوصی و پروژههای عمرانی است. از کاربردهای اصلی این سند میتوانیم به تضمین موارد زیر اشاره کنیم:
- شرکت در مناقصات و مزایدهها؛ ارائه از سوی شرکتکنندگان برای تضمین امضای قرارداد و اجرای آن در صورت برندهشدن.
- کیفیت یا ضمانت محصولات؛ تضمین نبود نقص در کالا و خدمات و کیفیت آنها.
- اجرای قراردادها؛ پیشبرد قراردادها از سوی پیمانکاران براساس توافقات با کارفرما.
- پرداختها؛ در مواردی مانند پیشپرداخت قرارداد خرید کالاها.
- تعهدات مالی و ارزی؛ مثلا در واردات و صادرات.
این سند برای افراد حقیقی و حقوقی (ضمانت نامه بانکی برای شرکتها) صادر و باعث افزایش اعتبار شرکت و اعتماد طرفهای تجاری میشود.
انواع ضمانت نامه بانکی کداماند؟
ضمانتنامههای بانکی انواع مختلفی دارند و در زمینههای گوناگون صادر میشوند. هر ضمانت نامه بانکی سندی است که بهدرخواست مشتری و برای تضمین تعهدات او در قبال یک طرف دیگر (ذینفع) صادر میشود و تعهد غیرقابل بازگشتی است. بهعبارت دقیقتر، حتما باید اجرا شود. در ادامه، با اخذ ضمانتنامه بانکی و انواع آشنا میشوید.
دستهبندی انواع ضمانت نامه بانکی
قبل از اینکه هر مورد از انواع ضمانتنامه بانکی را دقیق شرح بدهیم، تمام آنها را بهطور مختصر و مفید در جدول زیر میآوریم. نگاهی به این جدول میتواند شما را سریع و بیمعطلی با ضمانتنامههای مختلف آشنا کند. پس به معرفی ضمانت نامه بانکی در جدول دقت کنید:
| نوع ضمانتنامه | کاربرد | مثال |
| حسن انجام کار | ضمانت اجرای قرارداد براساس شرایط توافقشده | پروژههای ساختمانی، صنعتی، تأسیساتی |
| پیشپرداخت | تضمین بازپرداخت پیشپرداخت در صورت انجامنشدن تعهد | پیشپرداخت قرارداد خرید کالا یا خدمات |
| شرکت در مناقصه | ضمانت حضور و اجرای تعهدات شرکتکننده در مناقصه | مناقصههای دولتی و خصوصی |
| گمرکی / ترخیص کالا | تضمین پرداخت عوارض و حقوق گمرکی | واردات کالا و ترخیص از گمرک |
| مالی / اعتباری | ضمانت پرداخت بدهی یا تعهدات مالی | وام بانکی، قراردادهای مالی بزرگ |
| بازگشت کالا / کیفیت | تضمین کیفیت کالا یا خدمات و تعویض در صورت نقص | ضمانت گارانتی کالا یا خدمات پس از فروش |
۱. ضمانت نامه بانکی پیمانکاری
این نوع از ضمانت نامه بانکی برای قراردادهای پروژهای است که میان کارفرما و پیمانکار بسته میشوند. ضمانت نامه پیمانکاری شامل چند زیرمجموعه و دستهبندی است:
- استرداد کسور وجهالضمان؛
- شرکت در مناقصه؛
- حسن انجام کار؛
- پیشپرداخت.
برای درک تفاوت انواع ضمانت نامه بانکی، در ادامه با هریک بیشتر آشنا میشوید.
ضمانت نامه استرداد کسور وجهالضمان
با این نوع ضمانت نامه بانکی، در هر پروژه، کارفرما مبلغی را از پیمانکار دریافت میکند و نزد خود نگه میدارد. هدف از این کار، وجود تضمینی بر حسن انجام کار و پیشبرد دقیق و درست پروژه است. درصد مبلغی که از قرارداد کل پیمانکار کسر شده، در پایان به او پس داده میشود. در واقع، با وجود ضمانت نامه استرداد کسور وجهالضمان، کارفرما تضمین میکند که مبلغ کسرشده را به پیمانکار بازمیگرداند.
ضمانت نامه شرکت در مناقصه چیست؟
گاهیاوقات، سازمان و مؤسسات دولتی برای خرید یا فروش کالاهای خود مناقصه برگزار میکنند. افرادی که در این برنامه شرکت دارند، باید ضمانت نامه شرکت در مناقصه ارائه کنند و نشان بدهند که در صورت برندهشدن، حضور خواهند داشت و تعهدات را اجرا میکنند.
ضمانت نامه حسن انجام کار چیست؟
در هر پروژه، پیمانکار به کارفرما تضمین میدهد که کار سالم و با اجرای تمام تعهدات تحویل داده میشود. برای تضمین این موارد هم ضمانت نامه حسن انجام کار ارائه میکند. در واقع، با وجود چنین سندی، کارفرما مطمئن میشود که کار بر اساس توافقات تحویل میشود و اگر نقص و کوتاهی بهمیان باشد، بانک آن را از سوی پیمانکار جبران میکند.
ضمانت نامه پیشپرداخت چیست؟
ضمانت نامه بانکی در قرارداد پروژههایی که میان یک کارفرما و پیمانکار بسته میشود هم کاربرد دارد. روند از این قرار است که کارفرما درصدی از مبلغ توافقشده را برای تهیه امکانات پروژه در اختیار پیمانکار میگذارد. در مقابل، از او ضمانت نامه پیشپرداخت میگیرد و هرچقدر که پروژه پیش میرود و از زمان انجام آن میگذرد، مبلغ ضمانتنامه هم کمتر میشود.
۲. ضمانت نامه تعهد پرداخت چیست؟
این نوع از ضمانتنامههای بانکی در زمینههای متنوع، از قرارداد اجاره تا هر تعهد مالی دیگر میان دو طرف کاربرد دارند. با وجود ضمانت نامه تعهد پرداخت، متقاضی باید مبلغ مشخصی را در زمانی معین به طرف دیگر بپردازد. اگر به هر دلیلی نتواند بر سر قول خود بماند، بانک بهجای او، تعهداتش را متقبل میشود و هزینه را میپردازد.
۳. ضمانت نامه گمرکی چیست؟
برای واردکردن کالاها از خارج به داخل کشور، میتوانید از ضمانت نامه گمرکی استفاده کنید. با وجود آن، اگر در زمان واردکردن کالاها، نتوانید حقوق گمرکی را بپردازید، بانک بهجای شما در سررسید زمانی معین، مبلغ را به اداره گمرک میپردازد. بهطور کلی، برای فعالیت در حوزه واردات و صادرات و ترخیص کالاها به این ضمانتنامه نیاز دارید.
تفاوت ضمانت نامه بانکی ریالی و ارزی
تفاوت ضمانت نامه بانکی ریالی و ارزی فقط در نوع واحد پولی است که تعهد میشود. البته حوزه کاربرد این دو هم یکسان نیست و ضمانتنامههای ریالی برای موارد داخلی و نوع ارزی برای توافقها و قراردادهای خارجی کاربرد دارند. بهعبارت دقیقتر، مشتریان هدف این دو با هم متفاوت است:
- ضمانتنامه ریالی؛ این اسناد برای مبادلات داخلی شامل پیمانکاری و تجاری کاربرد دارند.
- ضمانت نامه بانکی ارزی؛ این اسناد برای مبادلات مربوط به صادرات و واردات کاربرد دارند.
به تفاوتهای این دو مورد در جدول زیر دقت کنید:
| ویژگیها | ضمانتنامه ریالی | ضمانتنامه ارزی |
| واحد پولی وجه ضمانتنامه | ریال (تومان) | ارزهای خارجی (دلار، یورو و…) |
| کاربرد و استفاده | پروژههای داخلی مانند مناقصهها، پیشپرداخت و… | معاملات بینالمللی و خارجی مانند واردات و صادرات |
| ذینفع | افراد حقوقی و حقیقی داخل ایران | گمرک بینالمللی و شرکتهای خارجی |
| ریسک و خطرات | وجود ندارد | خطر نوسانات ارزی |
| کارمزد | براساس ریال | پوششهای ارزی و براساس استانداردهای بانکهای خارجی |
| قوانین | مقررات بانک مرکزی | مقررات بانک بینالمللی و بانک مرکزی |
چگونه ضمانت نامه بانکی بگیریم؟
برای دریافت ضمانتنامه بانکی باید مدارک لازم را بنا به نوع سند درخواستی تهیه و به بانک مراجعه کنید. یادتان باشد، هر مجموعه فرم ضمانتنامه بانکی و فرایند مخصوص به خود را در صدور سند دارد و برای آگاهی از آنها باید بهطور اختصاصی به هر بانک مراجعه کنید.
مراحل دریافت ضمانت نامه بانکی
مراحل درخواست و گرفتن ضمانت نامه بانکی به این شرح است:
- ارائه درخواست و تعیین نوع ضمانتنامه درخواستی؛
- تهیه و تحویل مدارک و مستندات لازم برای صدور؛
- بررسی ریسک مالی و اعتباری متقاضی؛
- تأمین و تهیه وثیقه یا سپرده؛
- تحویل ضمانتنامه به ذینفع؛
- آزادکردن ضمانتنامه.
شرایط دریافت ضمانت نامه بانکی
اگر قصد دریافت ضمانتنامه بانکی دارید، باید با شرایط صدور آن هم آشنا باشید. برای نمونه، موارد زیر را در شرایط دریافت ضمانت نامه بانکی بهخاطر بسپارید:
- داشتن حساب بانکی در بانک مورد نظر یا افتتاح آن؛
- پرداخت دستکم ۵درصد مبلغ ضمانتنامه؛
- برخورداری از تمکن مالی و اعتبار کافی.
“بانک به اصلبودن قرارداد بین متقاضی صدور ضمانت و ذینفع دقت و توجه دارد. “
در طول فرایند صدور و ظهرنویسی آن هم از شرایط مندرج در آییننامه پیروی میکند.
مدارک لازم برای اخذ ضمانت نامه بانکی
هر بانک قوانین و مدارک مخصوص به خود را برای صادرکردن ضمانتنامه از متقاضی درخواست میکند. بااینحال، مدارک لازم برای ضمانت نامه بانکی معمولاً به این شرح هستند:
- اصل شناسنامه و کارت ملی بههمراه رونوشت آنها.
- اصل مجوز فعالیت موردنظر (جواز کسب) و رونوشت آن.
- اصل و رونوشت سرقفلی محل کار یا سند مالکیت و اجارهنامه.
- اصل فیش حقوقی و معرفینامه شغلی بههمراه رونوشت برای افراد فاقد جواز کسب و کارت بازرگانی.
در مواردی که بهدنبال دریافت ضمانتنامه بانکی پیمانکاری هستید، باید رتبهبندی شرکت پیمانکاری و قرارداد میان دو طرف را هم اعلام کنید. اگر خواهان صدور ضمانتنامه برای شرکت در مناقصه و مزایده هستید، مدارک و مستندات مربوط به حضور خود را هم در این حوزه ارائه دهید.
هزینه و کارمزد انواع ضمانت نامه بانکی
هزینه و کارمزد ضمانت نامه بانکی بنا به نوع آن متفاوت است. این مبلغ از سوی بانک مرکزی تعیین میشود. کارمزد دریافتی هم وابسته به موارد زیر است:
- نوع وثیقه؛
- مبلغ قرارداد؛
- مدت ضمانتنامه.
در زمان صدور هر ضمانتنامه، بانک درصدی را بهعنوان سپرده نقدی دریافت میکند. بعد از ابطال سند، این وجه به متقاضی بازگردانده میشود.
مدت اعتبار ضمانت نامه بانکی
مدت اعتبار ضمانت نامه بانکی از تاریخ صدور شروع میشود و تا تاریخ خاتمه قیدشده ادامه دارد. این تاریخ قابل تمدید نیست، مگر اینکه ذینفع قرارداد چنین درخواستی داشته باشد. در درخواست این سند باید به تاریخ و مدت اعتبارش دقت کنید.
نحوه تمدید ضمانت نامه بانکی
تمدید ضمانت نامه بانکی با ارائه و درخواست ذینفع قبل از تاریخ سررسید امکانپذیر است. مراحل تمدید از این قرار است:
- درخواست تمدید به بانک؛
- بررسی قرارداد و شرایط از سوی بانک؛
- ارائه وثیقه و مدارک لازم در صورت نیاز؛
- صدور سند ضمانتنامه با تاریخ تمدیدشده.
نحوه ابطال ضمانت نامه بانکی
گاهیاوقات، مشکلاتی بهوجود میآید و ذینفع یا متقاضی خواهان باطلشدن ضمانتنامه میشود. در واقع، قبل از سررسید تاریخ، سند دیگر اعتبار ندارد. این ابطال از سوی بانک انجام میشود. ضمانتخواه یا ذینفع باید درخواست کتبی برای ابطال ضمانت نامه بانکی را به بانک ارائه کنند.
در آخر
ضمانتنامه بانکی نقش مهمی در ایجاد اعتماد و اطمینان در قراردادها و معاملات مختلف دارد. این سند تضمینی برای اجرای تعهدات است و ریسک انجام پروژههای مختلف را کاهش میدهد. فرقی نمیکند که بهدنبال معاملات خارجی هستید یا از ضمانتنامه برای پروژههای پیمانکاری داخلی استفاده میکنید؛ درهرحال، با این ابزار حقوقی و مالی، همهچیز شفافتر پیش میرود. برای انجام آسانتر و مطمئنتر امور مالی و قراردادهای گوناگون باید با این امکانات بانکی و خدمات کاربردی مانند اپلیکیشن باجه بانک تجارت آشنا باشید.
سوالات متداول
۱. ضمانتنامه بانکی چیست و چه کاربردی دارد؟
- ضمانتنامه بانکی سندی است که بانک به درخواست مشتری خود صادر و اجرای تعهدات مالی یا قراردادی او را تضمین میکند.
۲. تفاوت ضمانتنامه بانکی ریالی و ارزی در چیست؟
- ضمانتنامه ریالی به واحد پولی ریال صادر و بیشتر برای معاملات داخلی استفاده میشود. درحالیکه ضمانتنامه ارزی به ارزهای خارجی مانند دلار یا یورو صادر میشود و برای قراردادهای بینالمللی است.
۳.آیا ضمانتنامه بانکی قابل تمدید است؟
- بله، تمدید ضمانتنامه بانکی قبل از تاریخ سررسید ممکن است.
۴. مراحل دریافت ضمانتنامه بانکی چگونه است؟
- برای دریافت ضمانتنامه بانکی باید درخواست و نوع ضمانتنامه را مشخص کنید و مدارک لازم را ارائه دهید. بانک بعد از بررسی این سند را صادر میکند.
نظرات
نظر خود را وارد نمایید